Tampondruk na elementach z tworzyw i metalu: kiedy warto go wybrać i co decyduje o efekcie

Tampondruk rozwiązuje problem małej, ale wymagającej powierzchni

Na obudowie z tworzywa trzeba umieścić symbole sterujące, a na metalowym detalu logo, skalę lub oznaczenie. Pole nadruku nie zawsze jest idealnie płaskie — może znajdować się blisko krawędzi albo być lekko zakrzywione. W takich sytuacjach tampondruk często okazuje się bardzo skutecznym rozwiązaniem.

Nie jest to jednak technologia uniwersalna dla każdego wyrobu. O wyniku decyduje połączenie geometrii detalu, materiału i wykończenia powierzchni, wielkości motywu, liczby kolorów, wymaganej trwałości oraz liczby sztuk. Im dokładniej znamy te parametry przed rozpoczęciem pracy, tym pewniej możemy dobrać farbę, tampon, przyrząd mocujący i sposób kontroli gotowego nadruku.

Jak motyw trafia na przestrzenny detal

Tampondruk jest pośrednią techniką druku wklęsłego. Motyw nie jest przenoszony bezpośrednio z formy drukowej na wyrób, lecz za pomocą elastycznego tamponu silikonowego.

1. Motyw przygotowuje się na płycie drukowej, nazywanej także kliszą. Obszary drukujące tworzą precyzyjnie zagłębiony rysunek.
2. Farba wypełnia zagłębiony motyw, a jej nadmiar jest zgarniany z powierzchni płyty.
3. W trakcie cyklu z bardzo cienkiej warstwy farby odparowuje część rozpuszczalnika. Farba uzyskuje właściwości potrzebne do podniesienia jej z kliszy przez silikonowy tampon.
4. Tampon jest dociskany do wyrobu, dopasowuje się do jego kształtu i przenosi motyw.

Silikonowy tampon umożliwia drukowanie na powierzchniach trudno dostępnych dla metod bezpośrednich. Jego elastyczność nie oznacza jednak, że bez ograniczeń można zadrukować dowolnie głębokie zagłębienie albo cały obwód cylindrycznego wyrobu. Kształt, wielkość i twardość tamponu dobiera się do konkretnego detalu; niewłaściwe połączenie może zniekształcić motyw, spowodować niepełne przeniesienie lub nierówną grubość warstwy farby.

Kiedy tampondruk jest właściwym wyborem

Technologia ta sprawdza się najczęściej przy:

• logo, symbolach, skalach, opisach i innych precyzyjnych motywach na częściach technicznych;
• obudowach z tworzyw, elementach sterujących, przyciskach, narzędziach i częściach urządzeń;
• mniejszych polach nadruku na powierzchniach płaskich, zakrzywionych, wypukłych lub lekko strukturalnych;
• jednym lub kilku kolorach spotowych, gdy liczy się krycie i jednolity odcień;
• powtarzalnych seriach identycznych wyrobów, w których ważne są stałe położenie i wygląd motywu.

Dla każdego motywu, a zazwyczaj także dla każdego koloru, przygotowuje się osobną kliszę. W druku wielokolorowym znaczenie mają więc precyzyjne pasowanie i powtarzalne ułożenie detalu. Podczas drukowania wyrób znajduje się w przyrządzie, który ogranicza jego ruch i pomaga utrzymać pozycję motywu w całej serii.

Tampondruk nie zawsze będzie najlepszym rozwiązaniem dla dużej jednolitej powierzchni, motywu fotograficznego z często zmienianymi danymi, personalizacji każdej sztuki lub nadruku wokół całego obwodu opakowania. Lepszy może okazać się sitodruk, technologia cyfrowa, druk rotacyjny lub znakowanie laserowe. Szeroka oferta nadruków przemysłowych pozwala dobrać metodę do wyrobu i sposobu jego użytkowania, a nie do jednej dostępnej technologii.

Sama informacja „tworzywo sztuczne” nie wystarcza

Dwa podobnie wyglądające elementy z tworzywa mogą zachowywać się podczas drukowania zupełnie inaczej. Znaczenie mają dokładny rodzaj polimeru, dodatki, faktura, lakier, pozostałości środków antyadhezyjnych z formy oraz inne obróbki powierzchniowe.

Materiały o niższej energii powierzchniowej, zwykle niektóre gatunki polietylenu i polipropylenu, często wymagają obróbki wstępnej. W zależności od detalu może to być aktywacja płomieniowa, koronowa lub plazmowa albo zastosowanie odpowiedniego promotora adhezji. Celem jest poprawa zwilżania powierzchni i przyczepności farby. Bezpiecznej procedury nie da się ustalić wyłącznie na podstawie zdjęcia; potrzebne jest dokładne oznaczenie materiału lub rzeczywista próbka.

W przypadku metalu istotne jest również, czy drukujemy na powierzchni surowej, anodowanej, lakierowanej czy malowanej proszkowo. Farba dobrze przylegająca do jednego systemu wykończenia może nie zapewnić takiej samej przyczepności na innym. W zleceniu przemysłowym konkretny układ warstw powierzchni jest więc ważniejszy niż ogólne określenie „metal”.

Trwałość nie jest cechą samej technologii

Pytanie „Jak długo nadruk wytrzyma?” nie ma jednej prawidłowej odpowiedzi bez znajomości zastosowania. Na wynik wpływają materiał detalu, obróbka wstępna, dobrany system farbowy, utwardzanie i rzeczywiste obciążenia wyrobu.

Warto wcześniej ustalić między innymi:

• czy detal będzie często dotykany lub narażony na ścieranie mechaniczne;
• czy będzie czyszczony alkoholem, środkiem dezynfekującym, olejem lub inną substancją chemiczną;
• czy będzie pracował w podwyższonej temperaturze, wilgoci lub na zewnątrz;
• czy nadruk pełni tylko funkcję dekoracyjną, czy jest ważnym oznaczeniem użytkowym;
• czy klient ma własną procedurę badawczą albo wymaga zatwierdzenia próbki.

Zależnie od zastosowania dobiera się farbę jedno- lub dwuskładnikową oraz odpowiednią metodę utwardzania. Dla nowego połączenia materiału i farby zalecamy nadruk próbny. Przyczepność, odporność na ścieranie lub chemikalia należy następnie zweryfikować metodą odpowiadającą rzeczywistym warunkom użytkowania. Sama ocena wizualna świeżego nadruku nie wystarcza w przypadku serii technicznej.

Geometria wyrobu jest równie ważna jak grafika

Aby uzyskać prawidłowy transfer, tampon musi mieć dostęp do pola nadruku i podczas docisku nie może uderzać w sąsiednie żebra, krawędzie ani występy. Duża krzywizna może rozciągnąć motyw. Chropowata faktura może przerwać cienkie linie, a niestabilny lub cienkościenny detal może odkształcić się pod naciskiem.

Podczas oceny analizujemy więc:

• wielkość i położenie pola nadruku;
• krzywizny, zagłębienia, krawędzie i przeszkody w otoczeniu;
• sztywność detalu i miejsce umożliwiające bezpieczne zamocowanie;
• różnice wymiarowe między poszczególnymi sztukami;
• wymaganą tolerancję położenia motywu względem elementów konstrukcyjnych.

Przy wypraskach pomocny jest rysunek lub model 3D, ale do ostatecznej weryfikacji najcenniejszy bywa rzeczywisty wyrób. Próba pokazuje nie tylko jakość transferu motywu, lecz także sposób wkładania detalu do przyrządu i możliwą do osiągnięcia powtarzalność.

Co przesłać, aby szybko ocenić zlecenie

Pierwszą ocenę techniczną znacznie przyspieszy dołączenie do zapytania:

• zdjęcia wyrobu i zbliżenia pola nadruku;
• rysunku z wymiarami i dokładnym położeniem motywu;
• dokładnego oznaczenia materiału i wykończenia powierzchni;
• grafiki, najlepiej w formacie wektorowym;
• wymaganych kolorów i liczby kolorów motywu;
• liczby sztuk w pierwszej serii i przewidywanych partii powtarzalnych;
• opisu użytkowania, czyszczenia i wymaganej trwałości;
• terminu oraz ewentualnych wymagań dotyczących próbki lub zatwierdzenia.

Jeżeli nie wszystkie informacje są znane, prosimy przesłać przynajmniej próbkę i opis funkcji wyrobu. Tiskárna Jelínek zajmuje się tampondrukiem od 1991 roku i korzysta również z innych technologii druku i znakowania. Możemy więc ocenić nie tylko, czy wyrób da się zadrukować, ale również czy tampondruk jest dla oczekiwanego efektu rzeczywiście najwłaściwszym i ekonomicznie uzasadnionym rozwiązaniem.